Askoko ur-jauziak

Elbete herriaren izena Eluete omen zen. Paper ofizialetan, usu gertatu bezala, hanka sartzea gertatu zen transkripzio batean eta, izenaren u-a irristatuta, v bihurtu zen. Eluete herria Elvete bilakatu zen, batek-daki-nongo bulego batean patu ezjakinak horrela erabaki zuelako.

Elvete ofizial eta erdaldunetik Elbete euskarazko bertsioa etorri zen.

Eluete-Elvete-Elbete

Horrela, irristatuta, ohartu gabe.

Guri, ondoan bizi arren, kostatu egin zaigu Elbeteko Askoko ur-jauzietaraino hurbiltzea. Abenduko goiz zoragarri batean joan ginen eta gustura irristatu ginen urak landutako harri gorrietatik. Hori bai, hor ere, ohartu gabe bukatzen dira jauziak, berriz goiti joateko gogoak emanez.

TX2, Txaruta

-Txarutara joan behar dugu gaua pasatzera, etorri nahi duzu?

-Mendira?

-Bai, Txarutako bordara.

Ideia ona iruditu zitzaidan eta animatu nintzen.

Ordu pare bat beranduago abiatu ginen, Berriozarko hiru lagunak elkartuta.

Aspaldi izan zen ateraldi hura, eta horrela ezagutu nituen Txarutako bazterrak.

-Baina nora goaz? -galdetu zuen larriturik hirugarren lagunak Gaztelutik goiti mendiko pista hartuta abiatu ginelarik.

-Txarutara.

-Mendira?

-Bai, Txarutako bordara gaua pasatzera.

-Ez erran! Nik uste nuen Elizondoko bestetara joan behar genuela!

-Bai to!

-Jode, ba ez dut deus ere ekarri.

-Eta zer duzu motxilan, bada?

-Whiski botila bat.

-E? Lozakurik ez?

-Ez.

-Jode… Tira, lasai, autoan dudan manta utziko dizut eta, sua piztuta, ez duzu hotzik pasako.

Bordara ailegatu ginelarik ezusteko galanta hartu genuen. Okupatuta zegoen. Etxabakoitzeko koadrila handi bat zegoen eta ez zegoen tokirik.

Zorionez, batzuk ezagunak genituen eta, lo egiteko tokia ez zegoen arren, bordara gonbidatu gintuzten afaltzera. Eta mozkortzera.

Hamaika garagardo eta sagardo botila geroago, whiski botila ere hustuta, borda baino pixka bat gorago dagoen kobazuloan sartuta egin genuen lo.

Batek daki zenbat urte geroago, Otxola espeleologia taldeko lagunekin itzuli naiz Txarutara.

Umorez, aldi hartako kobazuloaren sarreraraino hurbildu nintzen eta, irribarrea ahoan, argazkia igorri nien Berriozarko lagunei.

Otxola taldean ere ospetsuak dira “Txarutadak”, eta alkoholak eta xinger erreak lanbrotutako hamaika pasarte eta bizipen kontatzen dira aldarte onez. Lekua izanen da, auskalo.

Txarutan leize bat baino gehiago dago eta hurrengo bideoan TX2 izenekoa ageri da. Sarrerako 60 metroko putzuaren oinarrian arrabio komunitate handi bat dauka, bitxikeri moduan. Progresioa arras bertikala da, oinez gutxi ibiltzearen sentsazioa utziz.

Zoragarria da, zinez.

Orain, Txarutako lur-azpi ikaragarriak ezaguturik, behin baino gehiagotan egiten diot galdera bera nire buruari: ondoan egonik, nola demontre ez naiz lehenago itzuli?

Urbeltzeta, Biduzen sorburua

Euskal Herrian, zorionez ala zoritxarrez, hamaika muga aurki daitezke. Naturalak zein inposatuak, geografikoak nahiz politikoak. Garai batean, akaso, Ebro eta Garona errekek mugatu zuten euskararen herria, Sumeren Eufratesek eta Tigrisek egiten zuten antzera. Mundu ikuskera modernoagoan, Pirinioak baliatu zituzten mugak irudikatzeko. Itsasoa ere muga izan daiteke.

Mugekin batera, bistan denez, mota guzietako muga-pasak ezagutu ditugu urteen joan-etorrian. Hirugarren pertsonan irakurriak eta ikasiak gehienetan, lehen pertsonan bizitakoak behin edo bertze.

Argia edota iluntasuna izan daitezke lurraren eta lur-azpiaren arteko muga.

Muga bat, gisa berean, ate baten moduan irudikatzen ahal duzu. Atea itxita egon daiteke. Ala irekia. Zure esku dago aukeratzea.

Urbeltzeta muga batean dagoen muga izan daiteke. Guretako, zabal-zabalik dagoen ate zoragarria.

Goikoetxe

Urdaibaiko biosfera erreserba, egia errateko, ez nuen espeleologiarekin lotzen, hondartzarekin baizik. Eta txoriekin, eta piraguekin, eta itsasoarekin… Bistan denez, ezjakina izatea debaldekoa da.

Ekainean Goikoetxe kobazuloa bisitatzeko gonbidapena luzatu ziguten Gernikako ADES (Asociación Deportiva Espeleológica Saguzarrak) taldeko lagunek, eta Otxolako tropilla handi bat bertaratu ginen. Familia giroan, erran daiteke.

Bularreraino bustiko ginen, baina ez omen zen neoprenorik behar.

Buru handi

Sanferminak akitu gabe, bestondo unibertsalean zangotrabaturik bete-betean, horra gaia umorez landuta.

Kantak “Buru handi” du izena eta Toastibarre rap taldekoa da.

On egin eta eutsi goiari!

Shibumi

Nafarroako espeleologia federazioak antolatu autoreskate jardunaldiak ziren, Zizurko rokodromoan. Hango eta hemengo espeleologoak zeuden, jardunaldia aberastuz beren egoekin. Arrakasta. Arrastaka, ohi gisan espeleon. Istripua izanez gero espeleologoaren agonia arinduko duten teknikak ikasteaz gain, sozializatzeko topagunea izaten dira egunok, ziloen sakontasunetik eta iluntasunetik urrun. Mahaiaren punta batean, zinea izan zen bazkal ondoko solasaldiko ardatza. Egiazki, pelikula guti egin dira kobazulo giroan. Dokumental gehiago, baina ez hainbertze ere.

-Bitxia da, bai. Mendiko espedizioetan girotutako pelikula dezente dago, baina espeleologia, hor ere, gutitan ateratzen da.

-Eta literaturan? Ba al dago espeleologian girotutako nobelarik?

-Shibumi, Trevanian -izan zen lagunaren erantzuna, erantzun posible bat eta bakarra balitz bezala-. Gainera, tramaren parte bat Euskal Herrian gertatzen da, Zuberoan.

Ez nuen erantzuna ongi ulertu baina, bizpahiru aldiz aipatu ondoren, ahalkea eman zidan berriz galdetzea. Trevanian nobelaren izena zen? Shibumi egilea? Shibumi nobela eta Trevanian egilea? Euskal Herrian gertatzen zela?

Aipamen hark alimaleko jakin-mina piztu zidan.

Gladiadorearen bola

Mezu bat sartu zen mugikorrean. Norteko gizonak mugimendu nagia egin zuen. Min keinua egin zuen aurpegiarekin buruko mina eutsi nahian. Bertze aldera jiratu zen lotan segitzeko. Bertze mezu berri bat sartu zen. Eta bertze bat. Eta bertze bat. Axolagabe, berriro lokartu zen Norteko gizona.

Gau-mahaian ohiko tresneria zuen. Lanparatxoa, ordua markatzen zuen irrati-iratzargailua, paper zenbait, kirol egunkari zahar bat, whiski botila, baso bat whiski erdi betea, baso bat ur erdi hutsik… eta zazpi telefono mugikor.

Nafarroako mugikorreko sintonia hasi zen jotzen luze gabe. Musikatxoa alkoholak lanbrotutako ametsekin nahasi zitzaion une batez, hamaikagarren tonuarekin iratzarri zen arte. Besoa luzatu zuen instintiboki ohatzean, gorputz bero baten xerka. Bartko prostituta garestiaren perfume merkearen ubera hotza aurkitu zuen soilik. Gaueko oroitzapen urrunek buruko mina areagotu zioten. Hasperen mingarria egin zuen.

Ohatzean eseri zen. Lokiak estutu zituen eskuekin mina arindu nahian. Whiski basoa hartu zuen esku dardaragarriarekin eta buruko kolpe bortitz batez hustu zuen aho barnera. Gorputza uzkurtu egin zitzaion.

Euskal Nobela Beltzaren Astea

“Telleria eta gero, zer?” liburua aztertuko dugu 2018ko (H)ilbeltzan, Baztango Euskal Nobela beltzaren Astean.

Hitzordua urtarrilaren 15ean izanen da, astelehenean, arratsaldeko 19:30ean Arizkungo medikuaren etxeko liburutegi beltzean, “Idazleekin solasean” ekimenaren baitan.

Informazio gehiago:

ilbeltza.blogspot.com

(H)ilbeltza irrati saioa

Lurraren berpiztea

Lurra gaizoak behin eta berriz berpizteko gaitasuna erakutsi du bizitzaren joan-etorrietan. Urte berriarekin batera berpizte bizkorra ezagutu du.

2017ko maiatzaren 19an izan zen Lekarozko aurkezpena eta, berriki arte, hibernatzen egon omen da. Elurrekin batera baina, gure artera itzuliko da.

Hurrengo hitzorduak:

-Urtarrilaren 12an, ortziralea, arratsaldeko 20:00etan Iruñeako Zaldiko Maldikoko irakurle taldea.

-Urtarrilaren 15ean, astelehena, arratsaldeko 19:30ean Arizkungo medikuaren etxeko liburutegi beltzean Idazleekin solasean, (H)ilbeltzak antolatzen duen Euskal Nobela Beltzaren Astean.

-Urtarrilaren 17an, asteazkena, goizeko 10etan Iruñeako AEKko Irrintzi euskaltegian.

-Otsailaren 1ean, ortzeguna, arratsaldeko 19:30ean Iruñeako Maravillas gaztetxean.

-Otsailaren 3an, larunbata, eguerdian Mauleko Zinka ostatuan.

-Martxoaren hasieran Muskizko udal euskaltegia.

Idazlearen kuttunenak Aizu! aldizkarian

2017ko iraila-urriko alea

Ernesto Prat Urzainki

Erronka zaila da hiru liburu (soilik) aukeratu behar izatea, baina tira. Edorta Jimenezen Stock 13 (Txalaparta, 2009) burufikzio erotikoa kontakizun ausarta da, musikaz eta metaliteraturaz eraikia, pasarte intimoz eta pornografikoz betea. Jon Alonsoren Beltzaren koloreak (Susa, 2016) saiakera laburra biziki argigarria da, genero beltzaren protagonistak, ideologia eta asmo ilunak aztertzen dituena. Javier de Isusiren Asylum (Astiberri, 2017) komiki solidarioa zoragarria bezain sakona da, borobila, kontzientziak inarrosteko modukoa. Erbesteari, asiloari eta migrazioari buruzko hausnarketak biñetetara ekarriz errefuxiatuen errealitatea uzten du agerian arras era pedagogikoan. Gidoiak maisutasunez lotzen ditu historiaren, istorioen eta denboraren erritmoak akuarelen kolore eta kromatismoen laguntzaz.

ZOZKETA! Lortu osaba Luzioren kamisetak

"Osaba Luzio eta Mirta Belzebenea baserriko baratzean imajinatu zituen, Kubako musika entzuten. Burrokraziaren aitzinean astolakuntza! aldarrikatuko zuen osabaren kamisetak.”

Telleria eta gero, zer? nobelak inposible bat lortu du: aste berean fikziozko liburu salduenen zerrendan (5. postuan) eta ez-fikziozko liburu salduenen zerrendan (1. postuan) egon da. Hori marka!

Beraz, fikzioa ote da Telleria eta gero, zer? Edo errealitatea?

Balentria ospatzeko etxea leihotik botako dugu (erdarakada ere opari!).

ZOZKETA bat antolatu dugu!!!

Nola parte hartu? Komentatu blog honetan edo feixbuken (arnoa esklabuendako izena etiketatuz) Telleria eta gero, zer? liburuko zein pertsonaia gustatu-harritu-erakarri-gorrotoeragin zaizun-zaituen-dizun gehien eta zergatik.

Saria: komentarioekin parte hartzen dutenen artean osaba Luzioren kamisetak zozketatuko ditugu.

Ez itxaron pelikula eta ez galdu denbora!
Irakurri liburua eta parte hartu gure zozketan!

"Telleria eta gero, zer?" nobelaren oihartzuna

***

Berria

Gara

Diario Vasco

Xorroxin irratia

Euskadi irratia, Arratsean saioa

(H)ilbeltza beltzaz

Hitzen Uberan
El Correo
Xaloa Telebista
Ortzadar
Ttipi-ttapa

"Telleria eta gero, zer?" nobelaren aurkezpena

“Telleria eta gero, zer?” nobela aurkeztu dugu gaur Donostiako Elkar aretoan.

***

Telleria eta gero, zer?

Sarako gaztetxean egindako kontzertu batetik bueltan, egundoko bestondoarekin eta guardia zibilen kontrol batekin topo egin ondoren, giza hezur batzuk eta pakete arraro bat deskubrituko ditu Lurrak, obra-hondakinen artean. Misterio hori, gainera, nahastu eginen da Baztanen, herritarren nahiaren kontra, egin nahi duten plan urbanistiko erraldoi batekin. Musikaren erritmoan eta kamiseta erreibindikatiboen konpainian, hainbat pertsonaia eta gertakari nahasten dira eleberri beltz honetan: sekta ultrakatolikoak, kontrabando arkeologikoa, momia egiptoarrak, psikiatrikoko gaixoak, rock kontzertuak, besta eta parranda, eta, batez ere, protagonista ahaztezin bat: Lurra, neska bizizale eta urduri bat, Baztan bukolikoaren irudia zapartatzera datorrena.

Aroztegiako komantxeak

Duela urte bat, “Aroztegia eta gero, zer?” plataformak deitu zuen manifestazioaren harira, parodia txiki bat egin genuen. Ongi pasatzeaz gain, plataformaren deialdia hedatu genuen lau haizetara, izan ere, milaka ikustaldi izan zituen bideoak egun guti batzuetan.

Orain, gerra danborrak gero eta ozenago aditzen direla, Aroztegiako komantxeen testua ekarri nahi izan dut gogora.

Borrokak ez du etenik, Aroztegia gelditu!

Baztango LGM

Metaziri aldizkarian argitaratutako komikia.

HOTZAK, epilogoa

EPILOGOA

Behin, Kepa Arizmendiren erakusketa ikusten, flipatu egin nuen apur bat koadro batekin. Sukalde bateko mahai bat ageri zen, eta mahaiaren gainean sardina lata bat zegoen, bertzerik gabe. Hori zen dena, hori zen guztia. Pues vaya… pentsatu nuen, eta momentuan ez nintzen margo horrek adierazten zuen gordintasun guztia ulertzeko gai izan.

HOTZAK, hilabete batzuk geroago (XXVII)

XXVII

Gertatutako guztia ezin sinetsiz zaude. Gehiegi da. Gustura zeunden, sobera buruhausterik gabe. Egunero sabela betetzea zen akaso zure kezka, kezkaren bat edukitzekotan. Inori enbarazu egin gabe, xume, horretan ari zinen, gustura. Bat-batean, alimaleko eskua amildu zen zure gainera, eta atzamar erraldoia zure bila hasi zen. Birritan pentsatu gabe, ihesean atera zinen. Mundua galtzerdi zikin handi bat da, eta zu galtzerdi horretan bizi den kukuso bat zara. Kukuso bat baino ez.

HOTZAK, zazpigarren eguna (XXVI)

XXVI

-Hi Haibol, besarkatu behar haut, ados? -erran zidan Eiderrek.

-Ados -erantzun nion.

Egia errateko, alimaleko hotza egiten zuen, eta haizea ufaka ari zen eten gabe. Bikotea (edo anai-arrebak zehazkiago) bagina bezala besarkaturik ahalegindu ginen lo hartzen Eider eta biok.

HOTZAK, zazpigarren eguna (XXV)

XXV

Bi orduko gau motza izan zen, baina nolako orduak! Haizeak sekulako burrunba sortzen zuen, eta gainera, tai gabe kolpatzen zituen kanpin-dendaren paretak. Ikaratzeko moduko hotza egiten zuen.

Hala ere, nekea handiagoa zen, eta lo hartu nuen.

Bat-batean, kanpin-dendaren kremailera ireki zuen Flamarique sarjentuak eta, pistola eskuetan, Karlos, Karmelo eta Eider esnatu zituen.

Erlojuari eraso basapiztiaren sabelean (epilogoa III)

Irria telediarioan

Berriro ere zirkuko hartz tronpetajolearen modura paseatu ninduten. Gintuzten. Poliziek euskaldunok. Polizia batek grabatzen zuen kamerarekin eta hiruk edo lauk  antolatzen zuten desfilea. Madrilgo aireportu batean zen ikuskizuna, Polizia Nazionalaren eskutik.

HOTZAK, zazpigarren eguna (XXIV)

XXIV

-Puzkerra bota behar dinat, e?

-Zer?

-Puzkerra bota behar dinadala.

-Hi Haibol, ez izan zerria! Andereño batekin lo egiten eta puzkerra bota behar duk?

-Bai, proban. Bat botako dinat probatzeko, eta usainik badu, ez dinat gehiagorik botako, ados?

-Ze proba eta ze probaondo, ez bota puzkerrik, ez izan zerria, Haibol.

-Ados… hau emakumea!

Erlojuari eraso basapiztiaren sabelean (epilogoa II)

Begi bistan

Kanpotik handiagoa ematen zuen baina zortzi edo hamar eserlekuko abioneta baino ez zen Poliziarena, txikia. Aberatsek beren hangarretan antzekoak izanen zituztela imajinatu nuen, handik eta hemendik garbeoak emateko alderrai. Ate apaletik sartuta bi motatako izakiak ikusi nituen: eskuburdinak paratuta zituztenak eta eskuburdinak paratzen zituztenak. Polis y cacos, alegia. Ni, eskuak bizkarrean lotuta, cacoa nintzen, abionetako hirugarrena hain zuzen. Polisak lau edo bortz ziren naski.

HOTZAK, zazpigarren eguna (XXIII)

 

XXIII

Haizeak bortizki jotzen zuen, eta kanpin-dendak beheiti etorri behar zuela zirudien. Errugbi taldeko kide guztiak kanpotik ostikoka ari zirela ematen zuen. Martxa horretan kanpin-dendak ez zuen anitz iraunen. Haibol eta Eiderren lo-zakura hurbildu eta nire lo-zakuaren buruko zilotik eskua aterata kolpe batzuk eman nizkien.

-Jaiki beharko genuke, honek guztiak pikutara joan behar du luze gabe.

HOTZAK, seigarren eguna (XXII)

 

XXII 

-Mugikorra piztua duk Haibol -erran nion Karlosi umoretsu gure lo-zaku hibridoaren barruan mugitu eta bere goizeko erekzioa nabaritu nuelarik. Keinu lotsatu batez erantzun zidan.

-Nik prestatuko dinat gosaria -proposatu zuen gaia aldatu nahian-. Te gozoa prestatuko dizuet.

-Tea? -erran nion isekari- Ur zikin eta funsgabe hori?

HOTZAK, seigarren eguna (XXI)

XXI 

Muturreko hotza egin arren, energiaz gainezka ikusten nuen nire burua. Bortz eguneko haize eta elur-ekaitzak pasatu eta gero, izugarrizko moral txutea izan zen zeru oskarbi hura ikustea. Eguzkiak bere energia guztia eman zidan, eta soka-buru paratu nintzen, deus erran gabe. Nire hiru soka-kideak herrestan eramateko adina indar sumatzen nuen nire baitan. Gogoz ekin nion eskaladari.

HOTZAK, seigarren eguna (XX)

 

XX

Iratzarri berriak, lo-zaku hibrido hartatik ateratzeko maniobrekin hasi ginen. Holako batean, nahi gabe, Eiderrek zera ukitu ninduen, noiz eta goizero bezala, naturak nire txoritxoa gogortua zuela. Harritzekoa ala ez, bera baino moztuagoa gelditu nintzen ni, ahalketua. Eiderrek ateraldi xelebre batez kendu zion garrantzia gertatutakoari.

Gainerakoan, ederki joan zen elkarrekin lo egin genuen gau hura, bortz izarretako hotel batean bezala. Bueno, kasik.

HOTZAK, seigarren eguna (XIX)

 

Karlos putakumea, Karlos putakumea, Karlos putakumea… ez nuen beste argudiorik buruan izan gau guztian. Behin eta berriz errepikatzen nuen nire baitan: Karlos putakumea, Karlos putakumea, Karlos putakumea…

HOTZAK, bortzgarren eguna (XVIII)

XVIII

Karmelok erraten zuenaren arabera, gutitan errepikatua zen neguan Pic de Mallacaneko Shackletonen Bidea. Elur mordoa pilatzen zen izotzaren gainean, eta horrek dezente zailtzen zuen eskalada. Dezente eta asko, Jonek erranen lukeen bezala.

Vendetta musika taldeak jotzen zuen Zubi Puntan, jendez lepo zegoen ostatua, eta garagardo pare bat eskatu eta gero, zera erran nion Joni, zerbait komentatzeagatik:

-Jende dezente etorri duk, e?

-Bai, decente eta asko -erantzun zidan.

Polizia erreala fikzioan



 

Ez ditut Alatriste kapitainaren abenturak irakurri, eta ez dut uste eginen dudanik. Afera da 2012an Pirinioen alde batetik bertzerako abioneta hegaldia egokitu zitzaidala Interpoli esker eta aipatutako kapitainaren liburuetako bat ari zen irakurtzen nire parean zihoan polizia (ez dakit zergatik baina, ordura arte, Urtubiaren edo Gimenez Arberen liburuak irakurtzen irudikatzen nituen Interpoleko kideak). Bada, ulertuko denez, ezinikusia hartu nion Alatriste gaizoari.